Een thermische wake up call

Allen, 

De hitte van afgelopen week zal niet snel uit onze gedachten verwijderd worden. Bovenstaand heb ik met opzet 2 afbeeldingen uit onze nieuwsbrief van 21 mei laatst leden laten plaatsen waarin we de focus legden op het belang van een goede voorbereiding van uw zomer ventilatie protocol en welke maatregelen onontbeerlijk zijn bij extreme hitte. Werd toen door een aantal mensen in de toelevering niet echt serieus genomen, vandaag wordt daar anders over gedacht.

1. Evaluatie: wat heeft deze hitte (golf) nu eigenlijk met de koeien gedaan? 

Een hittegolf van 6 dagen met weinig nachtelijke afkoeling is extreem belastend voor zowel lacterende als droge Holsteins. Koeien beginnen warmtestress te ondervinden vanaf circa 19 a 22 °C en dit variërend in combinatie met de luchtvochtigheid index van het welbepaald moment. Zoals jullie zelf hebben kunnen vast stellen krijgt het koe lichaam bij temperaturen boven 30 °C overdag én geen afkoeling ‘s nachts weinig tot geen kans tot recupereren. De THI index ging gemiddeld gedurende 6 dagen ruim in de 80 waarden en klom op tot 95 % in Ukkel en Kleine Brogel. 

Bij normale West-Europese zomer omstandigheden krijgt de koe in warmere zomer periodes ’s nachts de mogelijkheid haar lichaamswarmte te reguleren door middel van ademhalingsregulatie en koeling via het lichaamsoppervlak. Ze reguleert zelf haar zogenaamde “thermische warmte balans correctie”. 

Wanneer de nachten warm blijven — wat tijdens deze hittegolf duidelijk het geval was — stapelt de warmtestress zich dag na dag op bij het dier en dit vooral onder invloed van / in combinatie met een zeer hoge relatieve luchtvochtigheid. We willen geen paniekpraat verkondigen maar de gevolgen van deze hittegolf zullen niet enkel beperkt blijven tot de 6 dagen durende hitte periode van afgelopen week maar zal nog minstens een 4 a 6 tal weken doorlopen. 

Ter info : Op zaterdagmorgen 27 juni werd tussen 01.00 u en 02.00 ’s nachts in Kleine Brogel - België 33.7 °C gemeten met een relatieve vochtigheid van 95 % wat overeenkomt met een THI index op dat ogenblik van 93. Extreem en nooit eerder geziene zware omstandigheden voor Holstein koeien binnen België en Nederland! 

1.1 Directe gevolgen (afgelopen 6 dagen) 

Sterk verminderde droge-stofopname 

Vooral de ruwvoeropname hebt u zien afnemen, dit omdat de vertering van vezelrijk voer relatief veel metabole warmte produceert. Koeien passen bij een THI boven de 72 hun gedrag (onbewust) onmiddellijk aan (autoreflex) om die extra warmteproductie te vermijden. 

Productiedaling 

Doorgaans 10 tot 25%, met het grootste verlies bij hoogproductieve dieren, die nu eenmaal ook de meeste metabole warmte produceren en dus het gevoeligst zijn. We hebben feedback gekregen van onze klanten over productieverliezen in productie per koe/dag variërend tussen 2 en 9 liter. Deze variatie is sterk gecorreleerd met het productieniveau en gebruikte/ingestelde ventilatiesysteem of regime. 

Verschuivingen in gehalten 

Lager vetpercentage, vaak ook eiwit, en een schommelend ureumgehalte door onregel-matige eiwit- en energie-opname. 

Gedragsverandering 

Verhoogde ademhalingsfrequentie (pompen) in combinatie met het “half weg” in de ligboxen staan. Reden dat de koeien “berg op” gaan staan met de voorpoten op het ligbed , het zogenaamde “Purching” is te verklaren. Ze doen dit om het magengewicht zoveel mogelijk te ontnemen van de voorste zijde van de ribbenpartij. Dit om de longen zo veel mogelijk ruimte te geven en zo het longoppervlak maximaal te kunnen benutten. Wat vaak overzien wordt is dat ze dit niet enkel doen omwille van stress maar ook uit zuurstofbehoefte. Overmatig hijgen en samentroepen rond water- of schaduwplekken zijn duidelijke tekenen dat het thermoregulatiesysteem van de koe op zijn limiet zat (in vaktermen “bunching” genoemd) 

Verminderd liggedrag 

Koeien gaan tijdens hitte minder of korter liggen en zoeken bewust tocht of koelere plekken op, wat extra klauwbelasting met zich meebrengt. Meer info vindt u hierover in onze nieuwsbrief van vorig jaar (kan u raadplegen in het archief op onze website) 

Verhoogd risico op pensverzuring 

Wisselende voeropname en lagere herkauwactiviteit verstoren het evenwicht in de pens en verlagen de pH-bufferende werking van speeksel.

1.2 Vertraagde gevolgen om de komende weken op te volgen 

Blijf nu aandachtig: de werkelijke en financieel ingrijpende gevolgen van een hittegolf komen vaak 2 tot 6 weken later tot uiting. 

Vruchtbaarheid 

Eicellen die tijdens de hitte aan het rijpen waren hebben nu vaak een mindere kwaliteit, slechte embryokwaliteit en vooral verhoogde embryonale sterfte. Verwacht extra terugkomers 4-6 weken voor inseminaties die tijdens de hittegolf uitgevoerd werden. Overleg nu goed met uw dierenarts en/of de persoon verantwoordelijk voor de vruchtbaarheidsbegeleiding. Pas binnen uw software de check lijsten nu aan van de te checken koeien op dracht en bepaal samen een re-check van de bevestigd dragende koeien van de laatste 4 a 5 weken. Zelf heb ik meermaals gezien in de US dat bij extreme hitte stress (>38°C) de embryonale sterfte kan oplopen tot tegen de 20 %. Niet afwachten is NU de boodschap, doe je dat wel dan kost dat binnen 8 a 9 maanden productie en voerefficiëntie door de toename van de DIM (Dagen In Melk). De schade beperken is nu de opdracht. 

Klauwgezondheid 

Zoolzweren en (sub)klinische laminitis door hitte-geïnduceerde bevangenheid (al dan niet geïnduceerd door pensverzuring) worden meestal pas 6-8 weken later zichtbaar in de klauwverzorging. Wees ook hier zeer attent en markeer het nu in de kalender. Dit zijn geniepige en schijnheilige zoolzweren die zeer langzaam zichtbaar worden en de mobiliteit van de koeien langzaam maar zeker ondermijnt. (AMS melkers moeten hier nu extra waakzaam zijn) 

Weerstand en uiergezondheid 

Verhoogd risico op mastitis door verlaagde algemene weerstand en mogelijk vuilere ligplekken tijdens de hitteperiode. De koeien hebben nu ook vaak melk uitgelegen door de stress. Vooral de gebruikers van soaking zijn hier nu gevoeliger. Dip nu extra goed of verhoog de spraytijd naar 0.2 seconden bij uw AMS systeem gedurende 2 weken. 

Melkproductie 

Geef de koeien nu tijd, corrigeer waar nodig en wees geduldig. Monitor nu ook het restvoer van zeer nabij en voorkom overvoeren ifv rantsoenkwaliteit aan het voerhek bij deze warme dagen. Wees vooral geduldig, de koeien werden (zeer) erg op de proef gesteld. 

2. Waar nu op letten en welke maatregelen nemen indien nodig? 

De komende weken is gerichte opvolging even belangrijk dan ingrijpen: de meeste schade is al gebeurd, maar door tijdig te signaleren kan verdere schade (bijvoorbeeld een tweede golf van terugkomers, of pens verzuring door te snel heropstarten van het rantsoen) worden vermeden. 

01. Vruchtbaarheid 

Volg de eerstkomende 6-8 weken bronstdetectie extra nauwgezet op omdat bronstsignalen na hittestress vaak korter en minder uitgesproken zijn. (voor diegenen die niet met ABD werken) 

Houd rekening met een lager conception rate bij inseminaties die tijdens of net na de hittegolf werden uitgevoerd, en wees niet verrast door extra terugkomers 4 tot 6 weken later 

Overweeg drachtcontrole iets vroeger te plannen bij twijfelgevallen, zodat terugkomers snel opnieuw geïnsemineerd kunnen worden in plaats van een volledige cyclus te verliezen.

02. Rantsoen en pensfunctie 

Herstel de voeropname geleidelijk — schakel niet abrupt terug naar het volledige rantsoen van vóór de hitte in één keer. Overleg nu wekelijks met je nutritionist en controleer vooral de voerefficiëntie. De VE is nu uw richtlijn voor DS verhoging in het gevoederd rantsoen. 

Controleer het ruwvoer nu extra op temperatuur, en zorg(indien mogelijk – eigenlijk een MUST) voor voldoende vreetplaatsen zodat dominante dieren de zwakkere of meer hittegevoelige koeien niet verdringen. De bedrijven met overbezetting hebben nu de hardste klappen gekregen en dit zal ook zo zijn bij de na-effecten.

03. Klauwen en comfort 

Plan een klauwinspectie controle in binnen het interval over 6 tot 8 weken, met specifieke aandacht voor zoolbloedingen, die het gevolg zijn van overmatig recht staan tijdens de hittestress. Probeer, indien het arbeid technisch mogelijk is, alle koeien even op te trekken in de bekap box verdeeld over 2 weken. Goed geïnspecteerd = mentale rust en voorkomt problemen. 

Controleer ligcomfort en -hygiëne in de stal; dieren die tijdens de hitte minder gingen liggen, hebben nu extra rustbehoefte om dit op te halen 

We hebben de temperatuur dit jaar nog eens gemeten van de vloeistof in waterbedden en dit op dag 6 (vrijdag 26/06). Moet je als veehouder toch goed over nadenken in functie van toekomstig top melkvee management in een tijd van veranderende klimatologische omstandigheden. 

Controleer nu goed op “tril-koeien”. Dit zijn de dieren die het zeer hard te verduren kregen en waar het zenuwstelsel lichte schade kan opgelopen hebben. Ze trillen op de achterpoten bij het recht staan. Zet ze in een goed geventileerde ruimte waar ze goede grip hebben om vlot te kunnen recht te staan na het neer liggen. 

04. Water 

Houd ook nu (en eigenlijk ALTIJD) voldoende vers, koel drinkwater beschikbaar — de waterbehoefte blijft de eerste dagen na de hittegolf nog verhoogd doordat het lichaam zich aan het herstellen is. Plaats bakken bij als je geen 10 a 12 cm drinkruimte hebt per aanwezig dier.

05. Bijzondere aandacht: jongvee en droogstaande koeien

Deze groepen worden in de praktijk vaak iets minder intensief opgevolgd dan de lacterende dieren, maar lopen minstens evenveel risico: 

Droogstaande koeien die hittestress ondervonden in de laatste weken voor afkalven geven vaker kalveren met een lager geboortegewicht en een minder goed functionerend immuunsysteem 

Overweeg extra aandacht voor de eerste weken na afkalven bij koeien die in de droogstand zwaar te lijden hadden onder de hitte 

Vaak zien we verlaagde Brix waardes in de biest van de verse koeien die extreme hitte stress hadden tijdens de droogstand. 

3. Ventilatie en hitte-management: maatregelen voor de toekomst 

Gezien de KMI-prognoses wijzen op een zomer die 1 tot 2 °C warmer dan normaal kan uitvallen, met een grotere kans op hete periodes, is extra en maximale aandacht vereist. De hittegolven van de afgelopen jaren tonen ook aan dat dit geen eenmalige uitzondering is, maar een terugkerend fenomeen waarop een melkveebedrijf zich structureel kan (en eigenlijk MOET) op voorbereiden. Onderstaand hebben we snel enkele maatregelen opgesomd van snel haalbaar naar meer ingrijpend, zodat u zelf kan bepalen welk niveau past bij uw bedrijf en budget in functie van de huidige melkprijs en cashflow. 

3.2 Op korte en middellange termijn (investering in apparatuur) 

Met een beperkte investering in apparatuur is vaak al een aanzienlijke verlaging van de hittestress te realiseren. 

Ventilatoren (axiaal of recirculatie) 

Plaats deze boven het voederhek en de ligboxen, gericht op een luchtsnelheid van minstens 2 tot 3 m/s op koe hoogte. Dit is doorgaans de meest kosteneffectieve maatregel. 

Sprinkler- of vernevelingssystemen 

Gecombineerd met ventilatoren versterkt verneveling de verkoeling via evaporatie, vooral effectief in de wachtruimte voor de melkstal waar koeien dicht opeen staan. 

3.3 Toekomstmatig (structurele aanpassingen aan stal) 

Bij nieuwbouw of grondige renovatie is het de moeite waard om hitte-management als uitgangspunt te nemen in het ontwerp. Reden hiervan is de mening van één van onze klanten die gisteren aangaf (en waarbij wij ons bij XL-PRO volledig aansluiten) : 

“Met de huidige en toekomstige klimatologische vooruitzichten wordt hitte een van de grootste bedreigingen voor het behalen van maximale producties en voersaldo’s en dus het uiteindelijke financiële resultaat” 

Overweeg een tunnelventilatiesysteem, vooral bij bredere of diepere stallen waar natuurlijke ventilatie ontoereikend is 

Indien uw omgeving het toelaat, kies dan bij nieuwbouw voor een cross-ventilatie concept.Wij bij XL-PRO zijn hier erg fan van. 

Cross ventilatie stallen gebouwd volgens het juiste design zijn in periodes van hitte een paradijs voor hoogproductieve dieren. We noteren nauwelijks productiedalingen van 0.5 a 1 liter koe/dag bij deze 9 

stalsystemen in de US die op hun beurt ook nog eens hartelijk onthaald worden door de overheidsinstellingen binnen België (urbanisatie). In België zal binnen een 10 tal maanden de eerste stal, gebouwd naar dit concept, een feit zijn.

Bij renovatie of bestaande stallen : stem het ventilatiesysteem af op concrete streefwaarden, zoals weergegeven in onderstaande tabel:

3.4 Organisatorisch: een hitteprotocol voor het bedrijf 

Naast technische maatregelen maakt een eenvoudig, vooraf afgesproken actieplan vaak het grootste verschil — net omdat beslissingen dan niet meer genomen moeten worden tijdens de drukte en stress van de hittegolf zelf. 

Stel een eenvoudig protocolplan op met concrete triggers, bijvoorbeeld: bij een voorspelde temperatuur boven 28 °C worden extra waterbakken, aangepaste voertijden en bijkomende ventilatoren automatisch ingezet. 

Leg per diergroep vast welke dieren het meest risico lopen (hoogproductieve koeien, drachtige dieren, droge koeien) en geef hen voorrang bij beperkte koelcapaciteit 

Bespreek het actieplan ook met eventuele medewerkers of familieleden die mee instaan voor de bedrijfsvoering, zodat iedereen tijdig en consistent handelt. Ook hier is wederom protocolmatig managen aan de orde. 

3.5 Is het überhaupt mogelijk om hard te blijven melken met temperaturen tussen 35 en 37 graden Celsius? 

Het antwoord is simpel: Ja. 

Onderstaand ziet u de resultaten van de top 5 AMS bedrijven afgelopen week in de provincie Cantabrië - Spanje met afgelopen week temperaturen tussen 34 en 38 ° Celsius. (Bedrijven met minimum 4 AMS units en gemiddeld 55 koeien/ robot). Over efficiënt melken gesproken! 

Deze cijfers worden wekelijks gerapporteerd door Berto Sierra. 

Vooral de tunnelventilatie in combinatie met regendouches en lichte onderbezetting houden de koeien maximaal op productie. 

4. Samenvattend 

Bij deze nog snel samenvattend een aantal aandachtspunten voor de komende weken:

 

De bijkomende UITDAGING….. 

Afsluitend zijn wij, bij XL-PRO Milking, erg benieuwd hoe de toekomst zich zal ontwikkelen op het vlak van stikstof- en, binnenkort ook, methaan reducerende technieken in relatie tot hittestressmanagement. De vraag is welk systeem, in kader van de opgelegde wetgeving omtrent emissiemaatregelen binnen de Vlaamse en Nederlandse veehouderij, in de toekomst de sterkste kaarten op tafel zal kunnen leggen voor wat betreft inpasbaarheid binnen een efficiënt en bedrijfseconomisch verantwoord stal- en ventilatiesysteem. 

40 luchtverversingen per uur, aan een gemiddelde luchtsnelheid van 1,5 à 2 meter per seconde — zoals passend binnen een effectief hittestressmanagementprotocol — in combinatie met de creatie van een mens-en diervriendelijk stalklimaat bij toepassing van ammoniak- en binnenkort ook methaanemissie reductie technieken, zal zeker nog wat creativiteit vergen…. 

Hou het hoofd alvast koel. 

Tot weldra, 

Filip, Cedric & Ignace Jamart | XL-PRO Milking